میرزاده معززی: معرفی خلاقانه ورزش زورخانه‌ای و ارزش‌های پهلوانی به نسل جوان، راهی برای تشویق نوجوانان به حضور در این میراث ایرانی است
سید حسن میرزاده معززی، فعال و کارشناس حوزه ورزش‌های زورخانه‌ای، با تأکید بر ضرورت احیای فرهنگ پهلوانی معتقد است که غفلت از اطلاع‌رسانی مؤثر، معرفی بزرگان این عرصه و سرمایه‌گذاری برای توسعه ورزش‌های ملی و بومی، موجب فاصله گرفتن نسل جوان از زورخانه شده است؛ او توسعه زیرساخت‌ها، برنامه‌های فرهنگی و تقویت روابط عمومی را از اولویت‌های احیای این میراث ایرانی می‌داند.
فاطمه آصفی
میرزاده معززی در گفت‌وگو با خبرنگار پایگاه خبری بلندآوا، با تأکید بر ضرورت تشویق نوجوانان و جوانان به ورزش زورخانه‌ای، معرفی خلاقانه ارزش‌های اخلاقی و فرهنگی این ورزش و بهره‌گیری از ظرفیت رسانه‌ها را از راهکارهای مؤثر برای گسترش آن دانست. او معتقد است زورخانه، علاوه بر تقویت توانایی‌های جسمانی، می‌تواند بستری برای انتقال مفاهیمی همچون جوانمردی، فروتنی و مسئولیت‌پذیری به نسل جدید باشد؛ ظرفیتی که احیای آن به برنامه‌ریزی هدفمند و ارتباط مؤثر با نسل جوان نیاز دارد.
اگرچه آیین پهلوانی و ورزش زورخانه‌ای در سال ۲۰۱۰ میلادی در فهرست میراث فرهنگی ناملموس یونسکو به ثبت رسید، تداوم این میراث صرفاً به ثبت جهانی آن وابسته نیست و به برنامه‌ریزی مستمر، معرفی ظرفیت‌های فرهنگی و اجتماعی آن و فراهم کردن زمینه حضور نسل جوان نیاز دارد.
در همین زمینه، سید حسن میرزاده، کارشناس و فعال حوزه ورزش‌های زورخانه‌ای، در گفت‌وگو با پایگاه خبری بلندآوا، با اشاره به نقش تاریخی زورخانه در زندگی اجتماعی مردم، از چالش‌های امروز این ورزش، فاصله گرفتن جوانان از فرهنگ پهلوانی، ضرورت توجه به ارزش‌های اخلاقی و راهکارهای توسعه این میراث سخن گفته است.
میرزاده با اشاره به پیشینه تاریخی زورخانه می‌گوید: زورخانه به‌عنوان بخشی از میراث معنوی ایرانیان، پیشینه‌ای کهن دارد و در طول تاریخ، از آن با عنوان‌هایی مانند «عبادت‌خانه» و «ورزش‌خانه» یاد شده است. همین نگاه، به شکل‌گیری جایگاهی همراه با قداست و احترام برای زورخانه در میان مردم کمک کرده است.
او با تأکید بر نقش اجتماعی زورخانه در گذشته می‌افزاید: این مکان‌ها کارکردهایی فراتر از ورزش داشتند و دستگیری از نیازمندان به‌وسیله پهلوانان نامدار، یکی از مهم‌ترین جلوه‌های این نقش اجتماعی بود؛ موضوعی که در جلب اعتماد مردم، افزایش حضور آنان و ایجاد انگیزه برای پرداختن به ورزش زورخانه‌ای تأثیر داشت.
به گفته این کارشناس، اگرچه می‌توان در کلیات، کارکردهای اجتماعی مشابهی برای زورخانه‌ها در شهرهای مختلف ایران در نظر گرفت، میزان تأثیرگذاری آن‌ها یکسان نبوده و حضور پهلوانان و چهره‌های نامدار در هر منطقه نیز بر جایگاه این مراکز تأثیر گذاشته است.
میرزاده با اشاره به تغییر جایگاه زورخانه در زندگی امروز اظهار می‌کند: توسعه شهرنشینی، گسترش فناوری‌های جدید و ضعف در اطلاع‌رسانی سازنده درباره ورزش‌های ملی و بومی، از عواملی هستند که توجه عمومی به این ورزش را کاهش داده‌اند.
او ادامه می‌دهد: در جریان تحولات تاریخی و اجتماعی، عوامل مختلفی در تغییر جایگاه زورخانه نقش داشته‌اند، اما یکی از مسائل مهم، شناخت ناکافی از تاریخ کهن ایران و معرفی نشدن گنجینه‌های پهلوانی و زورخانه‌ای به بدنه جامعه است.
این کارشناس معتقد است هنگامی که مردم با پیشینه، ارزش‌ها و ظرفیت‌های یک ورزش آشنایی کافی نداشته باشند، امکان ارتباط نسل جدید با آن نیز محدود می‌شود. از این رو، معرفی زورخانه نباید صرفاً به نمایش حرکات ورزشی یا یادآوری گذشته محدود بماند، بلکه لازم است ابعاد فرهنگی، اخلاقی و اجتماعی آن نیز به‌درستی تبیین شود.
میرزاده با اشاره به ثبت جهانی آیین پهلوانی و ورزش زورخانه‌ای در فهرست میراث فرهنگی ناملموس یونسکو می‌گوید: این اقدام با پیگیری و تدوین پرونده از سوی استاد سید عبدالله سجادی انجام شد و فدراسیون جهانی ورزش‌های زورخانه‌ای نیز در زمینه زنده نگه داشتن و معرفی این آیین فعالیت داشته است.
او با این حال، ارزیابی میزان موفقیت در انتقال این میراث به نسل جوان را نیازمند توجه به عملکرد اجرایی مسئولان فدراسیون ملی می‌داند و معتقد است در این زمینه همچنان فاصله قابل توجهی با وضعیت مطلوب وجود دارد.
به گفته میرزاده، ثبت جهانی زمانی می‌تواند به حفظ و گسترش یک میراث کمک کند که با برنامه‌های عملی و مستمر همراه باشد؛ برنامه‌هایی که زمینه آشنایی جوانان با زورخانه، حضور آنان در این فضا و مشارکت در فعالیت‌های مرتبط را فراهم کند.
او تأکید می‌کند که معرفی تاریخی و فرهنگی این ورزش باید از سطح مناسبت‌ها و برنامه‌های مقطعی فراتر برود و در قالب فعالیت‌های پیوسته آموزشی، رسانه‌ای و فرهنگی دنبال شود.
این کارشناس حوزه ورزش‌های زورخانه‌ای با اشاره به ظرفیت رسانه‌ها در معرفی این ورزش، ضعف اطلاع‌رسانی و نبود نگاه خلاقانه به ابعاد مختلف زورخانه را از موانع گسترش آن می‌داند.
میرزاده معتقد است: برای معرفی مؤثر زورخانه باید هم ابع
اد معنوی و اخلاقی آن مورد توجه قرار گیرد و هم کارکردهای اجتماعی و ارتباط آن با نیازهای زندگی امروز تبیین شود.
او با اشاره به حضور زورخانه در فیلم‌ها، داستان‌ها و بازنمایی‌های فرهنگی می‌افزاید: حضور نمادین و مقطعی این ورزش، به‌تنهایی برای گسترش آن کافی نیست. اگر ظرفیت‌های موجود در رسانه‌ها به‌درستی به کار گرفته شوند و اطلاع‌رسانی به شکلی سازنده و تأثیرگذار صورت گیرد، می‌توان زمینه فعالیت و حضور گسترده‌تر این ورزش را فراهم کرد.
به باور او، رسانه‌ها می‌توانند به‌جای محدود کردن زورخانه به تصویری نوستالژیک از گذشته، آن را به‌عنوان بخشی زنده از فرهنگ ایرانی معرفی کنند؛ فرهنگی که ارزش‌های اخلاقی و اجتماعی آن همچنان قابلیت ارتباط با زندگی امروز را دارد.
میرزاده با تأکید بر جایگاه اخلاق در فرهنگ پهلوانی می‌گوید: «حلقه مفقوده ورزش ایران، ارزش‌های اخلاقی پهلوانی است.»
او معتقد است تمرکز بر قهرمان‌پروری و توجه ناکافی به توسعه همه‌جانبه ورزش‌های ملی و کهن، موجب شده است ارزش‌های اخلاقی مرتبط با فرهنگ پهلوانی آن‌طور که باید مورد توجه قرار نگیرند.
به گفته این کارشناس، ورزش زورخانه‌ای ظرفیت آن را دارد که در کنار تقویت توانایی‌های بدنی، مفاهیمی مانند فروتنی، جوانمردی، مسئولیت‌پذیری و دستگیری از دیگران را نیز منتقل کند؛ اما تحقق این ظرفیت به برنامه‌ریزی آموزشی و توجه کارشناسی نیاز دارد.
میرزاده تأکید می‌کند که آموزش ارزش‌های پهلوانی نباید صرفاً به بیان شعارها محدود شود، بلکه لازم است در برنامه‌های آموزشی و فعالیت‌های عملی این ورزش جایگاه مشخصی داشته باشد. به اعتقاد او، تدوین برنامه‌های آموزشی با پشتوانه کارشناسی و فنی می‌تواند در تقویت این بخش از فرهنگ ورزشی کشور مؤثر باشد.
میرزاده با اشاره به چالش‌های پیش روی گسترش ورزش زورخانه‌ای می‌گوید: اطلاع‌رسانی ناکافی در رسانه‌ها و نبود نگاه خلاقانه به ظرفیت‌های این ورزش، از جمله عواملی است که به کاهش توجه عمومی منجر شده است.
او معتقد است هرچه تعداد مکان‌های فعال و امکان دسترسی مردم به زورخانه‌ها کمتر شود، زمینه حضور و مشارکت نیز محدودتر خواهد شد و این وضعیت می‌تواند به افول تدریجی ورزش زورخانه‌ای بینجامد.
به گفته او، معرفی بزرگان، پیشکسوتان و چهره‌های فرهیخته این عرصه به نسل جوان و عموم مردم، یکی از زمینه‌هایی است که تاکنون به اندازه کافی مورد توجه قرار نگرفته است.
این کارشناس، وضعیت زورخانه‌ها را در استان‌های مختلف یکسان نمی‌داند و تأکید می‌کند که میزان فعالیت و شرایط موجود، به عملکرد هیئت‌های استانی و ظرفیت‌های هر منطقه نیز وابسته است.
او در عین حال، حمایت وزارت ورزش و جوانان و دیگر نهادهای مسئول را برای رفع مشکلات و ایجاد زمینه توسعه این ورزش ضروری می‌داند و معتقد است مسئولان فدراسیون نیز باید از توان کارشناسی و برنامه‌ریزی کافی برای استفاده از ظرفیت‌های موجود برخوردار باشند.
میرزاده با تأکید بر پیوند ورزش زورخانه‌ای با میراث هنری ایران می‌گوید: زورخانه را باید بخشی از میراث هنری و فرهنگی کشور دانست؛ چراکه تجربه حضور در آن تنها به حرکات ورزشی محدود نیست و عناصر مختلفی در شکل‌گیری هویت این آیین نقش دارند.
او نقش مرشد را در این میان بسیار مهم می‌داند و می‌افزاید: مرشد باید خود از اخلاق و رفتار پهلوانی برخوردار باشد و در جایگاه هدایت‌کننده، نقش مؤثری در شکل‌گیری فضای فرهنگی و معنوی زورخانه ایفا کند.
به گفته این کارشناس، ضرب، زنگ و اشعار حماسی نیز از اجزای مهم تجربه زورخانه‌ای هستند و در کنار یکدیگر، به انتقال مفاهیم و ارزش‌های فرهنگ پهلوانی کمک می‌کنند.
میرزاده تأکید می‌کند که این عناصر صرفاً همراهی‌کننده تمرین‌های بدنی نیستند، بلکه بخشی از هویت تاریخی و فرهنگی زورخانه به شمار می‌روند؛ بنابراین، جدا کردن آن‌ها از کلیت این آیین می‌تواند به تضعیف بخشی از معنای فرهنگی آن منجر شود.
این کارشناس با اشاره به مشکلات موجود در مسیر توسعه ورزش زورخانه‌ای، معرفی ناکافی ظرفیت‌های این حوزه و کم‌توجهی به پیشکسوتان را از چالش‌های مهم آن می‌داند.
او معتقد است برای رفع این مشکلات، مسئولیت تنها بر عهده یک نهاد نیست و مجموعه‌ای از دستگاه‌های ورزشی، فرهنگی و اجرایی باید در این زمینه نقش‌آفرینی کنند.
میرزاده با اشاره به مسئولیت وزارت ورزش و جوانان به‌عنوان نهاد متولی ورزش کشور می‌گوید: این وزارتخانه باید راهکارهای مناسب و حمایت‌های لازم را برای گسترش ورزش زورخانه‌ای فراهم کند. در کنار آن، روسای هیئت‌های استانی و مسئولان فدراسیون نیز باید متناسب با شرایط هر منطقه، از ظرفیت‌های موجود برای توسعه این ورزش استفاده کنند.
او همچنین بر ضرورت توجه به برنامه‌ریزی تخصصی، اطلاع‌رسانی و معرفی مستمر این ورزش تأکید دارد و معتقد است بدون هماهنگی میان نهادهای مسئول و فعالان این حوزه، رفع چالش‌های موجود دشوار خواهد بو
د.
میرزاده با اشاره به ریشه‌های تاریخی و سنتی زورخانه می‌گوید: شکل سنتی این ورزش بخشی از هویت آن است و باید حفظ شود؛ با این حال، معرفی و گسترش آن در جامعه امروز به برنامه‌ریزی و استفاده از شیوه‌های تازه نیز نیاز دارد.
او با اشاره به برخی طرح‌های جدید در زمینه شکل ظاهری زورخانه‌ها اظهار می‌کند: بخشی از این طرح‌ها بیشتر در برگزاری مسابقات و برنامه‌های نمادین کاربرد دارند و برای گسترش واقعی ورزش، لازم است به جنبه‌های آموزشی، فرهنگی و اجتماعی نیز توجه شود.
به اعتقاد این کارشناس، برگزاری جشنواره‌ها، مسابقات پهلوانی، معرفی پهلوان سال و برگزاری سمینارهای تخصصی می‌تواند در افزایش آشنایی عمومی با این ورزش مؤثر باشد؛ مشروط بر آنکه این برنامه‌ها با اطلاع‌رسانی هدفمند و ایجاد انگیزه در نسل جوان همراه شوند.
میرزاده همچنین درباره فراهم کردن زمینه آشنایی خانواده‌ها و بانوان با این ورزش معتقد است که برگزاری سمینارها و برنامه‌های مرتبط با نوجوانان می‌تواند فرصت مناسبی برای آشنایی مادران ورزشکاران با فضای زورخانه و فرهنگ پهلوانی فراهم کند.
او در عین حال، بر ضرورت خلاقیت در طراحی برنامه‌های معرفی و ترویج این ورزش تأکید می‌کند تا زورخانه بتواند ارتباط مؤثرتری با نسل جدید برقرار کند.
میرزاده با اشاره به ظرفیت دستگاه‌های مختلف برای مشارکت در توسعه ورزش زورخانه‌ای می‌گوید: برای این حوزه، وظایف و نقش‌هایی در چارچوب آیین‌نامه ستاد ترویج فرهنگ پهلوانی تعریف شده است و دستگاه‌های مختلف می‌توانند متناسب با مسئولیت‌های خود در این زمینه مشارکت کنند.
او با تأکید بر ضرورت اولویت‌بندی برنامه‌ها، سه محور را برای توسعه ورزش زورخانه‌ای مهم می‌داند: «توسعه و بازسازی معماری ایرانی ـ اسلامی زورخانه‌ها، توسعه نرم‌افزاری و محتوایی و ایجاد و تقویت اطلاع‌رسانی و روابط عمومی.»
به گفته این کارشناس، توسعه زیرساخت‌ها به‌تنهایی کافی نیست و باید در کنار آن، برای معرفی ظرفیت‌های فرهنگی و اجتماعی زورخانه، تولید محتوای مناسب و ارتباط مؤثر با مخاطبان نیز برنامه‌ریزی شود.
میرزاده تأکید می‌کند که ایجاد انگیزه در میان جوانان، معرفی چهره‌های برجسته این ورزش و استفاده هدفمند از ظرفیت رسانه‌ها می‌تواند در افزایش آشنایی و مشارکت عمومی مؤثر باشد.
او در پایان، توسعه ورزش زورخانه‌ای را نیازمند توجه هم‌زمان به زیرساخت‌ها، آموزش، معرفی فرهنگی و ارتباطات رسانه‌ای می‌داند و معتقد است تنها با چنین رویکردی می‌توان زمینه حضور پررنگ‌تر این میراث ایرانی را در زندگی نسل جدید فراهم کرد.
سید حسن میرزاده معززی دارای سابقه فعالیت چندساله در مسئولیت‌های ورزشی در فدراسیون کشتی و فدراسیون ورزش‌های زورخانه‌ای است. او همچنین به‌عنوان کارشناس و خبرنگار در خبرگزاری ورزش ایران فعالیت داشته و دبیری سرویس کشتی و پهلوانی هفته‌نامه «جسم و جان» را بر عهده داشته است.
از دیگر سوابق حرفه‌ای او می‌توان به فعالیت به‌عنوان خبرنگار ورزشی در روزنامه‌های «همشهری» و «کارون»، سردبیری و مدیریت اجرایی مجله داخلی فدراسیون پهلوانی با عنوان «تهمتن» و مدیریت نشریه «تهمتن» اشاره کرد.
