ایران وارد مسیر رمزنگاری پساکوانتومی شد؛ آماده‌سازی بانک‌ها برای تهدید رایانه‌های کوانتومی
با شتاب گرفتن توسعه فناوری‌های کوانتومی در جهان و افزایش نگرانی‌ها درباره آینده امنیت سایبری، ایران نیز گام‌های اجرایی خود را برای ورود به حوزه رمزنگاری پساکوانتومی برداشته است؛ فناوری‌ای که هدف آن حفاظت از اطلاعات، تراکنش‌های مالی و زیرساخت‌های حیاتی در برابر توان احتمالی رایانه‌های کوانتومی آینده است.
در همین راستا، تفاهم‌نامه‌ای میان معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان ریاست‌جمهوری و بانک مرکزی به امضا رسیده است؛ توافقی که می‌تواند زمینه‌ساز طراحی نقشه راه کشور برای حفاظت از اطلاعات بانکی، سامانه‌های مالی و زیرساخت‌های حساس در برابر تهدیدات کوانتومی باشد.
یکی از محورهای اصلی این همکاری، ایجاد زیرساخت‌های آزمایشگاهی و محیط‌های ارزیابی الگوریتم‌های رمزنگاری پساکوانتومی است. بر اساس برنامه‌ریزی‌های انجام‌شده، آزمایشگاه مرجع پساکوانتومی در مرکز انفورماتیک بانک مرکزی مستقر خواهد شد تا الگوریتم‌های جدید از نظر امنیت، سرعت، قابلیت مقیاس‌پذیری و مقاومت در برابر حملات مورد بررسی قرار گیرند.
حسین افشین، معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان رئیس‌جمهور، با تشریح اهمیت این فناوری گفت رایانه‌های کوانتومی هنوز به سطحی از توان نرسیده‌اند که بتوانند امنیت اینترنت و شبکه‌های بانکی را در مقیاس عملی بشکنند، اما احتمال تحقق چنین توانایی‌ای در آینده، دولت‌ها و شرکت‌های بزرگ فناوری را به برنامه‌ریزی برای تغییر زیرساخت‌های امنیتی واداشته است.
رمزنگاری پساکوانتومی یا Post-Quantum Cryptography به مجموعه‌ای از الگوریتم‌های رمزنگاری گفته می‌شود که برای مقاومت در برابر حملات احتمالی رایانه‌های کوانتومی طراحی شده‌اند.
نکته مهم این است که استفاده از این فناوری به رایانه کوانتومی نیاز ندارد و الگوریتم‌های پساکوانتومی می‌توانند روی رایانه‌های معمولی، سرورها، تلفن‌های همراه و سایر تجهیزات موجود اجرا شوند.
بخش بزرگی از امنیت فضای دیجیتال امروز بر الگوریتم‌های رمزنگاری کلید عمومی استوار است. از اینترنت‌بانک و خرید اینترنتی گرفته تا امضای دیجیتال، گواهی‌های امنیتی و انتقال اطلاعات محرمانه، همگی به شکل‌های مختلف از رمزنگاری استفاده می‌کنند.
الگوریتم‌هایی مانند RSA و روش‌های مبتنی بر منحنی‌های بیضوی، سال‌هاست نقش مهمی در حفاظت از ارتباطات دیجیتال دارند. با این حال، توسعه رایانه‌های کوانتومی بسیار قدرتمند در آینده می‌تواند برخی از مسائل ریاضی مرتبط با این الگوریتم‌ها را سریع‌تر حل کند.
به گفته افشین، رایانه کوانتومی صرفاً یک نسخه سریع‌تر از رایانه‌های فعلی نیست، بلکه از ویژگی‌های فیزیک کوانتومی برای انجام برخی محاسبات به شیوه‌ای متفاوت استفاده می‌کند.
البته در حال حاضر، هیچ رایانه کوانتومی شناخته‌شده‌ای توان شکستن رمزنگاری اصلی اینترنت یا شبکه‌های بانکی را در مقیاس عملی ندارد.
یکی از مهم‌ترین دلایل حرکت کشورها به سمت رمزنگاری پساکوانتومی، زمان‌بر بودن تغییر زیرساخت‌های امنیتی است.
الگوریتم‌های رمزنگاری در بخش‌های مختلفی از جمله بانک‌ها، مراکز داده، شبکه‌های مخابراتی، سامانه‌های دولتی، کارت‌های هوشمند، تجهیزات صنعتی و زیرساخت‌های حیاتی استفاده می‌شوند.
شناسایی این سامانه‌ها، بررسی الگوریتم‌های مورد استفاده، به‌روزرسانی نرم‌افزارها و تجهیزات و آزمایش راهکارهای جدید می‌تواند سال‌ها زمان ببرد. به همین دلیل، بسیاری از کشورها ترجیح داده‌اند پیش از عملی شدن تهدید کوانتومی، برنامه مهاجرت خود را آغاز کنند.
یکی از نگرانی‌های اصلی در حوزه امنیت سایبری، راهبردی است که با عنوان Harvest Now, Decrypt Later شناخته می‌شود.
در این روش، مهاجم ممکن است اطلاعات رمزگذاری‌شده را امروز جمع‌آوری و ذخیره کند، حتی اگر در حال حاضر توانایی رمزگشایی آنها را نداشته باشد. در آینده، با دستیابی به رایانه‌های کوانتومی قدرتمند، احتمال دارد بتواند بخشی از این اطلاعات را رمزگشایی کند.
این مسئله به‌ویژه برای اطلاعاتی اهمیت دارد که باید برای سال‌های طولانی محرمانه باقی بمانند؛ از جمله داده‌های مالی، اطلاعات دولتی، امنیتی، نظامی و زیرساختی.
معاون علمی رئیس‌جمهور تأکید کرد که تهدید کوانتومی شامل همه روش‌های رمزنگاری به یک اندازه نمی‌شود.
بیشترین نگرانی درباره الگوریتم‌های رمزنگاری کلید عمومی مانند RSA و بسیاری از روش‌های مبتنی بر منحنی‌های بیضوی است.
در مقابل، الگوریتم‌های رمزنگاری متقارن مانند AES همچنان قابل استفاده خواهند بود، هرچند ممکن است
