گام‌های شرکت‌های دانش‌بنیان برای تولید داخلی واکسن‌های پنوموکوک و مننگوکوک
شرکت‌های دانش‌بنیان ایرانی در مسیر تولید داخلی واکسن‌های پنوموکوک و مننگوکوک قرار گرفته‌اند؛ در نیمه نخست ۱۴۰۴ بیش از ۲۰ میلیون دلار برای واردات این دو واکسن هزینه شده است.
تأمین پایدار واکسن‌های راهبردی و کاهش وابستگی به واردات، از محورهای مهم سیاست‌های نظام سلامت و امنیت دارویی کشور به شمار می‌رود. در این میان، واکسن‌های «پنوموکوک» و «مننگوکوک» به دلیل اهمیت بیماری‌های ناشی از باکتری‌های عامل آنها، جایگاه ویژه‌ای در زنجیره ایمن‌سازی دارند.
آمارهای رسمی واردات نشان می‌دهد که در نیمه نخست سال ۱۴۰۴ بیش از ۲۰ میلیون دلار ارز برای واردات این دو نوع واکسن اختصاص یافته است؛ در همین حال، شرکت‌های دانش‌بنیان داخلی نیز در سال‌های اخیر مسیر تحقیق، توسعه و بومی‌سازی این محصولات را دنبال کرده‌اند.
واکسن پنوموکوک برای پیشگیری از بیماری‌های ناشی از باکتری استرپتوکوکوس پنومونیه استفاده می‌شود. این باکتری می‌تواند موجب بیماری‌هایی از جمله پنومونی، مننژیت باکتریایی، سپسیس و عفونت حاد گوش میانی شود و نوزادان و کودکان خردسال از گروه‌های مهم در معرض این بیماری‌ها هستند.
بر اساس داده‌های آماری ارائه‌شده از وضعیت تأمین دارویی کشور، در شش‌ماهه نخست سال ۱۴۰۴، ۶۳۷ هزار و ۹۷۸ دوز واکسن پنوموکوک به ارزش ۱۵ میلیون و ۹۰۳ هزار و ۴۵۴ دلار وارد کشور شده است.
این میزان واردات، اهمیت توسعه ظرفیت تولید داخلی این واکسن را در راستای کاهش وابستگی به منابع خارجی و مدیریت هزینه‌های ارزی نظام سلامت برجسته می‌کند.
بر اساس گزارش‌های ارائه‌شده، یکی از شرکت‌های زیست‌فناوری داخلی موفق به بومی‌سازی دانش فنی تولید واکسن پنوموکوک شده است.
این واکسن مجوزهای قانونی لازم را دریافت کرده و مرحله تولید محدود آن نیز انجام شده است. ظرفیت اولیه تولید این محصول یک میلیون دوز اعلام شده است.
همچنین با حمایت ستاد توسعه زیست‌فناوری و صندوق نوآوری و شکوفایی، طرح توسعه خطوط تولید و افزایش ظرفیت به ۲ میلیون دوز در افق دو سال آینده به تصویب رسیده است.
واکسن مننگوکوک برای ایجاد ایمنی در برابر باکتری نایسریا مننژیتیدیس استفاده می‌شود؛ باکتری‌ای که می‌تواند موجب مننژیت مننگوکوکی و مننگوکوکسمی شود.
بیماری‌های ناشی از این باکتری می‌توانند با سرعت پیشرفت کنند و در موارد شدید، عوارض جدی یا مرگ به همراه داشته باشند. واکسن مننگوکوک علاوه بر گروه‌های خاص کودکان، برای برخی گروه‌های در معرض خطر از جمله حجاج و زائران عتبات، سربازان و برخی کارکنان مراکز درمانی مورد استفاده قرار می‌گیرد.
آمارهای ارائه‌شده نشان می‌دهد در نیمه نخست سال ۱۴۰۴، ۲۵۶ هزار و ۱۹۷ دوز واکسن مننگوکوک با ارزش وارداتی ۴ میلیون و ۵۳۴ هزار و ۲۲۵ دلار وارد کشور شده است.
در بخش تولید داخل، محققان و فناوران ایرانی موفق به تولید نمونه‌های واکسن مننگوکوک در مقیاس آزمایشگاهی شده‌اند.
بر اساس گزارش‌های کارشناسی، این واکسن مراحل تحقیق و توسعه و پیش‌بالینی را پشت سر گذاشته و پس از آماده‌سازی مستندات علمی و دریافت مصوبات حمایتی، وارد فاز نخست کارآزمایی بالینی شده است.
تکمیل موفقیت‌آمیز مراحل بالینی و دریافت تأییدیه‌های لازم می‌تواند زمینه ورود این محصول به چرخه مصرف نظام سلامت را فراهم کند.
توسعه داخلی واکسن‌های پنوموکوک و مننگوکوک در کنار تأمین نیاز فعلی کشور از طریق واردات، بخشی از تلاش‌ها برای تقویت ظرفیت زیست‌فناوری و کاهش وابستگی ارزی در حوزه فرآورده‌های حیاتی سلامت محسوب می‌شود.
