عوامل مؤثر غذایی و رفتاری در پیشگیری از گرمازدگی

ابوالفضل کشاورز

دکتر مسعود روشنی، استاد دانشگاه و مدرس فدراسیون‌های ورزشی، در گفت‌وگو با خبرنگار پایگاه خبری بلندآوا، با اشاره به افزایش دمای هوا، بر اهمیت رعایت اصول تغذیه و رفتارهای صحیح برای پیشگیری از گرمازدگی تأکید کرد.
وی اظهار داشت: تغذیه مناسب یکی از مهم‌ترین عوامل پیشگیری از گرمازدگی است و با افزایش دمای هوا، لازم است رژیم غذایی افراد متناسب با شرایط فصل تغییر کند. همچنین میزان مصرف آب، زمان نوشیدن مایعات و انتخاب مواد غذایی مناسب در حفظ سلامت بدن نقش اساسی دارد.
به گفته دکتر روشنی، کاهش آب بدن یا دهیدراتاسیون مهم‌ترین عامل بروز گرمازدگی است. زمانی که بدن به دلیل گرمای محیط یا فعالیت بدنی، آب و املاح زیادی از دست می‌دهد، توانایی تنظیم دمای خود را از دست داده و احتمال گرمازدگی افزایش می‌یابد.
وی افزود: دمای طبیعی بدن انسان بین ۳۶ تا ۳۸ درجه سانتی‌گراد است، اما اگر دمای مرکزی بدن برای مدت طولانی به بیش از ۴۰ درجه سانتی‌گراد برسد، فرد دچار گرمازدگی می‌شود که در صورت درمان نشدن، می‌تواند عوارض خطرناکی برای مغز، قلب، کلیه‌ها و سایر اندام‌های حیاتی به همراه داشته باشد.
از علائم گرمازدگی میتوان به مواردی مثل، افزایش دمای بدن، تشنگی، شدید، ضعف و بی‌حالی، سردرد، سرگیجه، گیجی و اختلال در تمرکز، تهوع یا استفراغ، گرفتگی عضلات، تپش قلب،تعریق شدید یا در موارد پیشرفته، قطع تعریق
کاهش سطح هوشیاری و بیهوشی اشاره کرد که در صورت مشاهده این علائم، فرد باید بلافاصله به محیطی خنک منتقل شود، لباس‌های اضافی او خارج شده و با نوشاندن آب یا محلول‌های حاوی املاح، روند کاهش دمای بدن آغاز شود. در موارد شدید نیز مراجعه فوری به مراکز درمانی ضروری است.
دکتر روشنی مصرف میوه‌های آبدار را یکی از بهترین راه‌های پیشگیری از گرمازدگی عنوان کرد، میوه‌هایی مانند هندوانه، طالبی، خیار، انگور، گلابی، پرتقال، گریپ‌فروت و لیموترش به دلیل دارا بودن آب فراوان، ویتامین C و آنتی‌اکسیدان‌ها، علاوه بر تأمین آب بدن، به تنظیم دمای بدن نیز کمک می‌کنند.

مصرف میوه‌های آبدار، یکی از بهترین راه‌های پیشگیری از گرمازدگی می باشد، میوه‌هایی مانند هندوانه، طالبی، خیار، انگور، گلابی، پرتقال، گریپ‌فروت و لیموترش به دلیل دارا بودن آب فراوان، ویتامین C و آنتی‌اکسیدان‌ها، علاوه بر تأمین آب بدن، به تنظیم دمای بدن نیز کمک می‌کنند.
نوشیدن آب در طول روز باید به صورت مستمر انجام شود و نباید منتظر احساس تشنگی ماند، زیرا تشنگی نشانه آغاز کم‌آبی بدن است.

باید در نظر داشت، مصرف نوشیدنی‌های بسیار شیرین و نوشابه‌های گازدار در هوای گرم مناسب هوای گرم نمی باشد و قند زیاد موجب افزایش نیاز بدن به آب شده و روند کم‌آبی را تشدید می‌کند؛ بنابراین بهترین نوشیدنی، آب، دوغ کم‌نمک، شربت آب‌لیموی کم‌شیرین یا آب همراه با مقدار کمی آب‌لیمو و نمک است.
وی افزود، مصرف زیاد قهوه، چای پررنگ و نوشابه‌های انرژی‌زا می‌تواند موجب افزایش دفع مایعات بدن شود. افرادی که روزانه این نوشیدنی‌ها را مصرف می‌کنند، باید آب بیشتری بنوشند تا دچار کم‌آبی نشوند. همچنین برخی نوشیدنیهای سنتی در حد اعتدال میتواند مفید باشد، شربت کم‌شیرین زرشک، سکنجبین، خاکشیر، تخم شربتی، گلاب و آب آلبالو، در صورت تهیه بهداشتی و با شکر کم، می‌توانند به تأمین آب بدن و کاهش احساس گرما کمک کنند.
البته نباید تصور کرد که هیچ نوشیدنی یا گیاه دارویی به تنهایی درمان‌کننده گرمازدگی است؛ مهم‌ترین اصل، جبران سریع آب و املاح بدن و در موارد شدید، مراجعه فوری به مراکز درمانی است.
سبزیجات از دیگر مواردی هستند که در حفظ آب بدن موثر هستند

خیار، کاهو، اسفناج، تربچه، نعناع و سایر سبزیجات برگ‌سبز، به دلیل داشتن آب فراوان، فیبر، ویتامین‌ها و مواد معدنی، از بهترین گزینه‌ها برای روزهای گرم سال هستند. این مواد غذایی علاوه بر تأمین بخشی از آب مورد نیاز بدن، به حفظ تعادل الکترولیت‌ها و عملکرد بهتر دستگاه گوارش نیز کمک می‌کنند.

دکتر مسعود روشنی با اشاره به برخی رفتارهای نادرست که احتمال گرمازدگی را افزایش می‌دهند، گفت: انجام فعالیت‌های ورزشی سنگین در ساعات اوج گرما، ورزش در محیط‌های فاقد تهویه مناسب، کوهنوردی یا پیاده‌روی طولانی زیر نور مستقیم خورشید، آفتاب گرفتن و پوشیدن لباس‌های تیره و ضخیم، از مهم‌ترین عوامل افزایش خطر گرمازدگی هستند.
وی افزود: مصرف غذاهای بسیار چرب و پرحجم نیز باعث افزایش تولید حرارت در بدن شده و تحمل گرما را کاهش می‌دهد. به همین دلیل توصیه می‌شود در روزهای گرم، وعده‌های غذایی سبک، کم‌چرب و سرشار از میوه، سبزیجات و مایعات مصرف شود.

همچنین، مصرف غذاهای بسیار چرب و پرحجم نیز باعث افزایش تولید حرارت در بدن شده و تحمل گرما را کاهش می‌دهد. به همین دلیل توصیه می‌شود در روزهای گرم، وعده‌های غذایی سبک، کم‌چرب و سرشار از میوه، سبزیجات و مایعات مصرف شود.
با توجه به اینکه ورزشکاران، کارگران، کشاورزان، نیروهای خدماتی و افرادی که ساعات طولانی در فضای باز فعالیت می‌کنند، بیش از سایر افراد در معرض گرمازدگی قرار دارند باید بیش از سایر افراد موارد پیشگیری را رعایت کنند.
وی توصیه کرد:
پیش از احساس تشنگی، به طور منظم آب بنوشند.
در صورت تعریق زیاد، از نوشیدنی‌های حاوی الکترولیت یا محلول‌های مناسب استفاده کنند.
از لباس‌های نخی، سبک و روشن استفاده کنند.
در ساعات ۱۱ تا ۱۷، تا حد امکان از فعالیت شدید در فضای باز خودداری کنند.
در صورت احساس ضعف، سرگیجه، تهوع یا سردرد، فعالیت را متوقف کرده و در محیطی خنک استراحت کنند.
دکتر مسعود روشنی در پایان با تأکید بر اینکه گرمازدگی یک مشکل قابل پیشگیری است، اظهار داشت: رعایت اصول ساده‌ای مانند مصرف کافی آب، استفاده از میوه‌ها و سبزیجات آبدار، پرهیز از نوشیدنی‌های بسیار شیرین، انتخاب لباس مناسب، اجتناب از فعالیت‌های سنگین در ساعات گرم روز و توجه به علائم اولیه گرمازدگی، می‌تواند نقش مؤثری در حفظ سلامت افراد داشته باشد.
وی خاطرنشان کرد: آگاهی عمومی درباره راه‌های پیشگیری از گرمازدگی، به‌ویژه در فصل تابستان، می‌تواند از بروز بسیاری از موارد اورژانسی جلوگیری کرده و سلامت جامعه را ارتقا دهد.