ارس ۹۰۰ ساله سریشا ثبت ملی شد؛ گنجینه طبیعی تربتحیدریه
درخت ارس کهنسال روستای سریشا در شهرستان تربتحیدریه، پس از طی مراحل قانونی و فنی و انجام بررسیهای کارشناسی، در فهرست میراث طبیعی کشور به ثبت رسید و سند ملی دریافت کرد؛ درختی با قدمتی برآوردشده بین ۸۰۰ تا ۹۰۰ سال که اکنون با شماره ۱۴۷۰ به عنوان یکی از میراث طبیعی شهرستان تربتحیدریه به ثبت ملی رسیده است.
علی محمدی، رئیس اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی تربتحیدریه، با اعلام این خبر اظهار کرد: درخت ارس روستای سریشا با توجه به ارزشهای طبیعی، تاریخی و فرهنگی خود، به عنوان پنجمین اثر میراث طبیعی شهرستان در فهرست میراث طبیعی کشور ثبت شده است.
این درخت کهنسال در روستای سریشا از توابع بخش مرکزی شهرستان تربتحیدریه قرار دارد و ثبت آن پس از بررسیهای کارشناسی و طی مراحل قانونی انجام شده است. به گفته محمدی، شناسایی و ثبت چنین آثار طبیعی، علاوه بر تثبیت جایگاه آنها در فهرست میراث کشور، میتواند نقش مهمی در حفاظت از سرمایههای طبیعی و فرهنگی منطقه داشته باشد.
ارس سریشا؛ میراثی زنده با قدمت چندین قرن
بر اساس برآوردهای کارشناسی، قدمت ارس سریشا بین ۸۰۰ تا ۹۰۰ سال تخمین زده شده است. چنین قدمتی این درخت را در شمار زیستمندان بسیار کهنسال منطقه قرار میدهد؛ درختی که چندین قرن در محیط طبیعی خود دوام آورده و نسلهای متعددی از ساکنان منطقه را پشت سر گذاشته است.
ارس از گونههای درختی مقاوم و دیرزیست در مناطق کوهستانی ایران به شمار میرود و رشد آهسته و توانایی سازگاری آن با شرایط دشوار محیطی، از عوامل ماندگاری نمونههای کهنسال این گونه در نقاط مختلف کشور است.
با این حال، درباره ارس سریشا باید میان «سن برآوردشده» و «سن دقیق علمی» تفاوت قائل شد. اگرچه این درخت در خبرها با عنوان «ارس ۹۰۰ ساله» معرفی میشود، بر اساس اطلاعات اعلامشده از سوی مسئولان میراث فرهنگی، قدمت آن بین ۸۰۰ تا ۹۰۰ سال برآورد شده است.
همچنین نمیتوان صرفاً بر اساس این قدمت، ارس سریشا را کهنسالترین درخت ایران یا کهنسالترین ارس کشور دانست؛ اهمیت این درخت بیش از هر چیز به قدمت قابل توجه، ارزش طبیعی و پیوند آن با فرهنگ و زندگی مردم منطقه مربوط میشود.
پیوند ارس کهنسال با فرهنگ مردم سریشا
ارزش ارس سریشا تنها به قدمت و ویژگیهای طبیعی آن محدود نمیشود. این درخت در میان اهالی روستا، بهویژه ریشسفیدان و نسلهای قدیمیتر، از جایگاه ویژهای برخوردار است و بخشی از خاطرات و هویت محلی منطقه را شکل داده است.
در فرهنگ بومی بسیاری از مناطق، درختان کهنسال در گذر زمان از یک عنصر طبیعی فراتر رفته و به بخشی از حافظه جمعی مردم تبدیل شدهاند. برخی از این درختان با باورها، آیینها و خاطرات نسلهای مختلف پیوند خوردهاند و به همین دلیل علاوه بر ارزش زیستمحیطی، ارزش فرهنگی و معنوی نیز پیدا کردهاند.
ارزش ارس سریشا نیز در همین پیوند میان طبیعت و زندگی مردم قابل توجه است؛ درختی که قرنها در این منطقه باقی مانده و اکنون ثبت ملی آن، اهمیت حفاظت از این میراث زنده را بیش از گذشته مورد توجه قرار داده است.
ثبت ملی؛ گامی برای حفاظت از یک میراث زنده
ثبت یک درخت کهنسال در فهرست میراث طبیعی کشور تنها به معنای ثبت یک گونه گیاهی نیست، بلکه اقدامی برای شناسایی، مستندسازی و حفاظت از یک عنصر ارزشمند طبیعی و فرهنگی است.
اهمیت حفاظت از درختانی مانند ارس سریشا از این جهت است که در صورت از بین رفتن آنها، امکان جایگزینی سریع وجود ندارد. کاشت یک نهال جدید اگرچه میتواند به تداوم گونه کمک کند، اما رسیدن آن به قدمتی چندصدساله نیازمند قرنها زمان است.
از همین رو، ثبت ملی این درخت میتواند زمینه توجه بیشتر به وضعیت حفاظتی آن و جلوگیری از آسیبهای احتمالی را فراهم کند.
ظرفیت گردشگری ارس ۹۰۰ ساله
رئیس اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی تربتحیدریه همچنین با اشاره به ظرفیت گردشگری ارس سریشا، معرفی علمی و اطلاعرسانی دقیق درباره این اثر طبیعی را از عوامل مؤثر در جذب گردشگران و طبیعتگردان دانست.
ثبت ملی ارس سریشا میتواند فرصتی برای معرفی ظرفیتهای طبیعی و فرهنگی روستای سریشا و شهرستان تربتحیدریه باشد و این درخت را در کنار دیگر جاذبههای تاریخی و طبیعی منطقه به یکی از مقاصد گردشگری تبدیل کند.
با این حال، توسعه گردشگری در اطراف چنین آثار طبیعی نیازمند رعایت ملاحظات حفاظتی است. افزایش بازدیدکنندگان در صورتی میتواند به حفظ این میراث کمک کند که همراه با برنامهریزی، تعیین ضوابط بازدید و آموزش گردشگران باشد؛ چرا که هدف از معرفی یک اثر طبیعی، نباید به قیمت آسیبدیدن خود آن اثر تمام شود.
تربتحیدریه؛ ۶۵ اثر تاریخی ثبت ملی دارد
ثبت ارس سریشا در حالی انجام شده است که تربتحیدریه از ظرفیت قابل توجهی در حوزه میراث فرهنگی و طبیعی برخوردار است.
محمدی درباره وضعیت آثار ثبتشده شهرستان نیز گفت: تاکنون سه اثر ناملموس، پنج اثر میراث طبیعی و ۶۵ اثر تاریخی در تربتحیدریه به ثبت ملی رسیده است.
به گفته وی، تاکنون ۳۵۴ اثر تاریخی در سطح شهرستان شناسایی شده و روند شناسایی، مستندسازی و پیگیری برای ثبت آنها همچنان ادامه دارد.
در همین راستا، ۱۳ پرونده جدید نیز برای ثبت ملی در دست اقدام است که شامل چهار پرونده در حوزه میراث طبیعی و میراث ناملموس و ۹ اثر تاریخی میشود.
رئیس اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی تربتحیدریه افزود: این پروندهها پس از تکمیل مستندات و ارسال به وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی، مراحل بررسی و ثبت نهایی را طی خواهند کرد.
میراثی که هنوز زنده است
ارس سریشا اکنون پس از قرنها ایستادگی در طبیعت، جایگاه رسمی خود را در فهرست میراث طبیعی کشور به دست آورده است. این درخت با شماره ثبت ۱۴۷۰، تنها یک نمونه کهنسال از گونه ارس نیست؛ بلکه بخشی از میراث طبیعی و فرهنگی تربتحیدریه است که پیوند میان طبیعت، تاریخ و زندگی مردم منطقه را به نمایش میگذارد.
ثبت ملی این درخت میتواند نقطه آغاز توجه بیشتر به حفاظت از آن و همچنین شناسایی دیگر درختان کهنسال و میراثهای طبیعی شهرستان باشد؛ میراثهایی که برخلاف بسیاری از آثار تاریخی، همچنان زندهاند و میتوانند نسلهای آینده را نیز با بخشی از گذشته طبیعی سرزمینشان پیوند دهند.
