بانک جهانی: هوش مصنوعی میتواند موتور رشد کشورهای در حال توسعه باشد
هوش مصنوعی در دو سال اخیر به یکی از مهمترین عرصههای رقابت اقتصادی و فناوری میان قدرتهای بزرگ جهان تبدیل شده است. سرمایهگذاریهای گسترده آمریکا در توسعه مراکز داده، رقابت چین برای ساخت مدلهای هوش مصنوعی بومی و شکلگیری زنجیرههای جدید تولید تراشه، این تصور را ایجاد کرده است که تنها کشورهای ثروتمند قادر به بهرهبرداری از این فناوری خواهند بود.
با این حال، تازهترین ارزیابی بانک جهانی درباره تأثیر هوش مصنوعی بر اقتصادهای در حال توسعه تصویری متفاوت ارائه میدهد. بر اساس این گزارش، کشورهای در حال توسعه در بسیاری از حوزهها میتوانند بیش از اقتصادهای پیشرفته از مزایای هوش مصنوعی بهرهمند شوند؛ زیرا این فناوری ظرفیت بالایی برای افزایش بهرهوری، کاهش شکاف دانش و تقویت توان نیروی انسانی دارد.
یکی از مهمترین یافتههای گزارش بانک جهانی، تفاوت میزان آسیبپذیری بازار کار کشورهای توسعهیافته و در حال توسعه در برابر هوش مصنوعی مولد است.
بر اساس این ارزیابی، حدود ۱۴.۲ درصد مشاغل در اقتصادهای پیشرفته قابلیت اتوماسیون با هوش مصنوعی مولد را دارند، در حالی که این میزان در اقتصادهای در حال توسعه حدود ۴.۵ درصد برآورد شده است.
دلیل این تفاوت، ساختار متفاوت اقتصادهاست. بخش زیادی از نیروی کار کشورهای در حال توسعه در حوزههایی مانند کشاورزی، کسبوکارهای کوچک و فعالیتهایی مشغول هستند که در شرایط فعلی امکان جایگزینی کامل آنها با هوش مصنوعی محدود است.
در مقابل، هوش مصنوعی میتواند به عنوان یک ابزار افزایش توان انسانی عمل کند و به کارکنان با تجربه کمتر اجازه دهد وظایف پیچیدهتر را با کیفیت بالاتری انجام دهند.
بانک جهانی کمبود سرمایه انسانی متخصص را یکی از مهمترین موانع توسعه اقتصادی کشورهای کمدرآمد میداند. کمبود پزشک، مهندس، متخصص فناوری، معلم و کارشناسان فنی، بسیاری از این کشورها را با محدودیت در ارائه خدمات و توسعه اقتصادی مواجه کرده است.
بر اساس گزارش این نهاد، هوش مصنوعی میتواند بخشی از این شکاف را جبران کند. ابزارهای هوشمند میتوانند در حوزههایی مانند:
آموزش و یادگیری دیجیتال
تحلیل دادهها
ترجمه و تولید محتوا
خدمات مالی
تشخیص اولیه پزشکی
مدیریت کسبوکارها
به افزایش کیفیت خدمات و بهرهوری نیروی انسانی کمک کنند.
یکی از تغییرات مهم در نگاه سیاستگذاران، فاصله گرفتن از این تصور است که ورود به حوزه هوش مصنوعی نیازمند ساخت مدلهای عظیم زبانی و مراکز داده چند میلیارد دلاری است.
بانک جهانی معتقد است بسیاری از مسائل اقتصادی و اجتماعی را میتوان با استفاده از ابزارهای تخصصی هوش مصنوعی حل کرد؛ حتی در کشورهایی که زیرساختهای پردازشی گسترده یا اینترنت پرسرعت ندارند.
این رویکرد میتواند برای کشورهای در حال توسعه اهمیت زیادی داشته باشد، زیرا به جای رقابت مستقیم با شرکتهای بزرگ فناوری، امکان استفاده کاربردی از فناوریهای موجود برای افزایش بهرهوری را فراهم میکند.
در کنار فرصتها، گزارش بانک جهانی نسبت به برخی تهدیدها نیز هشدار میدهد. کشورهایی که رشد اقتصادی خود را بر پایه خدمات برونسپاری مانند مراکز تماس، پردازش اطلاعات و خدمات اداری بنا کردهاند، ممکن است با افزایش استفاده از هوش مصنوعی با چالشهای جدی مواجه شوند.
اتوماسیون برخی فعالیتهای خدماتی میتواند فرصتهای شغلی این حوزهها را کاهش دهد و بر شکلگیری طبقه متوسط در برخی اقتصادهای نوظهور تأثیر بگذارد.
به همین دلیل، بانک جهانی بر اهمیت آموزش مهارتهای دیجیتال، بازآموزی نیروی انسانی و آمادهسازی بازار کار برای عصر هوش مصنوعی تأکید کرده است.
با وجود فرصتهای گسترده، بانک جهانی تأکید میکند که در کوتاهمدت بیشترین سود اقتصادی هوش مصنوعی همچنان نصیب کشورهای توسعهیافته خواهد شد.
دسترسی به زیرساختهای محاسباتی، سرمایهگذاری، دادههای باکیفیت، شرکتهای فناوری و نیروی انسانی متخصص، عواملی هستند که باعث میشوند اقتصادهای پیشرفته سریعتر از مزایای هوش مصنوعی بهرهمند شوند.
با این حال، این شکاف میتواند با توسعه زیرساخت داده، تولید دادههای بومی، تقویت زبانهای محلی در مدلهای هوش مصنوعی و افزایش مهارتهای دیجیتال کاهش پیدا کند.
بانک جهانی در بخش دیگری از گزارش خود به ابعاد ژئوپلیتیکی هوش مصنوعی اشاره کرده است. بسیاری از پیشرفتهترین مدلها و سامانههای هوش مصنوعی جهان توسط شرکتهای آمریکایی و چینی توسعه یافتهاند و این موضوع میتواند وابستگی فناورانه کشورهای دیگر را افزایش دهد.
وابستگی به تعداد محدودی از ارائهدهندگان فناوری، موضوعاتی مانند امنیت داده، استقلال دیجیتال و تابآوری اقتصادی کشورها را تحت تأثیر قرار میدهد.
بر همین اساس، بانک جهانی پیشنهاد میکند کشورهای در حال توسعه به جای تلاش برای ساخت تمام زنجیره فناوری هوش مصنوعی، راهبرد تنوعبخشی فناورانه، استفاده از چندین ارائهدهنده خدمات و توسعه زیرساختهای داخلی را دنبال کنند.
گزارش بانک جهانی نشان میدهد آینده هوش مصنوعی تنها به رقابت برای ساخت بزرگترین مدلهای جهان محدود نمیشود. کشورهای در حال توسعه میتوانند با استفاده هوشمندانه از این فناوری، بهرهوری اقتصادی را افزایش دهند، کمبود نیروی متخصص را جبران کنند و کیفیت خدمات عمومی را ارتقا دهند.
با این حال، موفقیت در این مسیر نیازمند سرمایهگذاری در زیرساختهای دیجیتال، دادههای بومی، آموزش نیروی انسانی و کاهش وابستگی راهبردی به شرکتهای محدود فناوری جهانی است.
