بحران فضای تمرین؛ هزینه پلاتو فشار تازهای بر گروههای تئاتری وارد کرده است
افزایش هزینه پلاتو و نبود فضای دولتی برای تمرین، فشار بیشتری بر گروههای تئاتری وارد کرده است؛ فرهنگسراها و سراهای محله میتوانند بخشی از این نیاز را پوشش دهند.
افزایش قیمت کالاها و نوسانات اقتصادی، تنها معیشت خانوارها را تحت تأثیر قرار نداده و دامنه این تغییرات به حوزه فرهنگ و هنر نیز رسیده است. در این میان، تولیدکنندگان آثار هنری با فشار بیشتری مواجهاند و تئاتر ایران نیز از این شرایط جدا نیست.
افزایش هزینههای تولید باعث شده است بسیاری از گروههای نمایشی برای کاهش مخارج، به حداقلگرایی در طراحی صحنه و لباس روی بیاورند؛ روندی که اکنون از مرحله تولید و اجرا فراتر رفته و به یکی از ابتداییترین نیازهای هر گروه، یعنی فضای تمرین، رسیده است.
یکی از مشکلات اصلی گروههای تئاتری، نبود فضای مناسب و در دسترس برای تمرین است. در شرایطی که امکان استفاده گسترده از فضاهای دولتی برای تمرین گروههای نمایشی وجود ندارد، پلاتوهای خصوصی بخش عمده این نیاز را پوشش میدهند.
با این حال، هزینه اجاره این فضاها برای گروههای جوان، مستقل و فاقد اسپانسر یا تهیهکننده میتواند قابل توجه باشد. بر اساس این گزارش، هزینه هر ساعت اجاره پلاتویی با متراژ متوسط حدود ۵۰ مترمربع به حدود ۲۰۰ هزار تومان رسیده است؛ رقمی که با افزایش تعداد جلسات تمرین، هزینه قابل توجهی را به تولید یک نمایش تحمیل میکند.
این هزینهها در کنار مخارجی مانند دستمزد عوامل، طراحی صحنه و لباس، حملونقل و سایر هزینههای تولید، فشار اقتصادی بیشتری بر گروههای نمایشی وارد میکند.
یکی از راهکارهای قابل بررسی برای کاهش این فشار، استفاده از ظرفیت فرهنگسراها، سراهای محله و دیگر فضاهای فرهنگی شهری برای تمرین گروههای نمایشی است.
در بسیاری از محلههای تهران، فضاهای فرهنگی و سالنهای آمفیتئاتری وجود دارد که استفاده مستمر و گستردهای از آنها نمیشود. اختصاص بخشی از این ظرفیت به گروههای تئاتری میتواند هم هزینه تمرین گروهها را کاهش دهد و هم به پویایی بیشتر این فضاها کمک کند.
برای اجرای چنین طرحی میتوان با ایجاد یک کارگروه تخصصی، فراخوانی برای گروههای نمایشی منتشر کرد و پس از بررسی مشخصات گروه، نوع نمایش و پروپوزال ارائهشده، فضای متناسب را برای دوره تمرین در اختیار آنها قرار داد.
این مدل میتواند بهویژه برای گروههای جوان و مستقل که امکان پرداخت هزینههای مستمر پلاتو را ندارند، فرصتی برای ادامه فعالیت فراهم کند.
یکی دیگر از مزیتهای احتمالی استفاده از سالنهای آمفیتئاتر، برخورداری برخی از این فضاها از تجهیزات صوتی و نوری است. گروههای نمایشی معمولا تنها در روزهای نزدیک به اجرای عمومی فرصت محدودی برای تمرین با سیستم نور و صدای سالن دارند؛ مسئلهای که میتواند هماهنگی عوامل فنی و بازیگران را دشوار کند.
در اختیار قرار گرفتن این تجهیزات در دوره تمرین، در صورت فراهم شدن امکان فنی و اجرایی، میتواند به افزایش آمادگی عوامل پشت صحنه و آشنایی بیشتر بازیگران با مختصات صحنه کمک کند. در نتیجه، گروه پیش از اجرای عمومی فرصت بیشتری برای هماهنگی نور، صدا، میزانسن و سایر عناصر اجرایی خواهد داشت.
استفاده از فضاهای فرهنگی محلهها برای تمرین گروههای تئاتری میتواند فراتر از کاهش هزینه تولید باشد. حضور مستمر هنرمندان تئاتر در فرهنگسراها و سراهای محله، امکان آشنایی بیشتر شهروندان با فرایند تولید یک اثر نمایشی را نیز فراهم میکند.
گسترش فعالیت گروههای تئاتری در محلههای مختلف میتواند به تدریج تئاتر را از تمرکز صرف در مناطق مرکزی شهر خارج کند و ارتباط آن را با طیف گستردهتری از شهروندان افزایش دهد. چنین ارتباطی، در صورت استمرار، میتواند به شکلگیری مخاطبان جدید برای تئاتر کمک کند.
از این منظر، اختصاص فضاهای کماستفاده فرهنگی به گروههای نمایشی میتواند همزمان دو مسئله را هدف قرار دهد: کاهش بخشی از هزینههای تمرین گروههای تئاتری و فعالتر شدن ظرفیتهای فرهنگی موجود در محلهها.
تئاتر برای ادامه حیات خود تنها به سالن اجرا نیاز ندارد؛ فضای تمرین نیز یکی از زیرساختهای اساسی تولید یک اثر نمایشی است. افزایش هزینه اجاره پلاتو و محدود بودن دسترسی گروههای مستقل به فضاهای مناسب، میتواند فشار بیشتری بر روند تولید آثار وارد کند.
استفاده برنامهریزیشده از فرهنگسراها، سراهای محله و سالنهای کماستفاده شهری، در صورت طراحی سازوکار شفاف برای تخصیص آنها، میتواند یکی از راههای کاهش این فشار باشد. چنین طرحی علاوه بر کمک به گروههای نمایشی، میتواند ظرفیتهای فرهنگی موجود در محلهها را نیز فعالتر کند.
اکنون مسئله اصلی این است که آیا میتوان با ساماندهی این فضاها و ایجاد سازوکاری مشخص برای در اختیار گذاشتن آنها به گروههای تئاتری، بخشی از هزینههای تولید را کاهش داد و امکان تمرین مناسبتر را برای گروههای جوان و مستقل فراهم کرد.
