تغییر فرم و فاصله گرفتن از کلیشهها؛ رویکرد بیستمین جشنواره بینالمللی تئاتر مقاومت
دبیر بیستمین جشنواره بینالمللی تئاتر مقاومت با تأکید بر فاصله گرفتن آثار دفاع مقدس از روایتهای کلیشهای گفت: در این دوره حدود ۷۰ درصد آثار جشنواره با جنگهای اخیر مرتبط هستند و این موضوع نشاندهنده واکنش و دغدغهمندی هنرمندان نسبت به رویدادهای روز است.
محمد کاظم تبار، دبیر بیستمین جشنواره بینالمللی تئاتر مقاومت، با تأکید بر ضرورت فاصله گرفتن آثار نمایشی حوزه دفاع مقدس و مقاومت از تولیدات کلیشهای، گفت: مهمترین تغییر در این دوره، تغییر فرم و حرکت به سمت روایتهای متفاوت و شیوههای جدید تولید آثار نمایشی است.
وی با اشاره به اینکه دفاع مقدس و مقاومت را باید بهعنوان یک ژانر در نظر گرفت، اظهار کرد: دفاع مقدس صرفاً یک موضوع نیست، بلکه همچون دیگر ژانرهای هنری، مجموعهای از موضوعات و موقعیتهای متعدد را در خود جای داده و ظرفیت تولید هزاران اثر دراماتیک را دارد.
محمد کاظم تبار، یکی از دلایل فاصله گرفتن بخشی از مخاطبان از آثار دفاع مقدس را برچسبهایی دانست که طی سالهای گذشته به این آثار زده شده است. به گفته او، دستهبندی آثار بر اساس میزان استقبال مخاطبان و شکلگیری تصوراتی همچون کلیشهای، شعاری یا خستهکننده بودن نمایشهای دفاع مقدس، در مواردی موجب ایجاد دافعه در میان مخاطبان شده است.
دبیر بیستمین جشنواره بینالمللی تئاتر مقاومت در عین حال تأکید کرد که تجربه برخی آثار خلاقانه و متفاوت نشان داده است نمایشهایی که با موضوع دفاع مقدس تولید شدهاند، در صورت برخورداری از فرم و محتوای مناسب میتوانند با استقبال مطلوب مخاطبان مواجه شوند. او این موضوع را ناشی از پیوند دفاع مقدس با زندگی، دغدغهها و تجربههای جامعه ایران دانست و ظرفیت این حوزه برای جذب مخاطب را قابل توجه ارزیابی کرد.
وی همچنین تولید آثار متناسب با سلیقه و دغدغه مخاطب امروز، بهویژه نسل جوان، را از رویکردهای مورد توجه در این دوره عنوان کرد و گفت این رویکرد به معنای فاصله گرفتن از موضوع و محتوای اصلی نیست، بلکه هدف آن است که در چارچوب قواعد و مفاهیم دفاع مقدس و مقاومت، آثاری متناسب با ذائقه مخاطب امروز تولید شود.
محمد کاظم تبار با بیان اینکه تعریف تئاتر دفاع مقدس نیازمند تغییر نیست، خاطرنشان کرد: آنچه نیازمند بازنگری است، تلقی محدود از این مفهوم است. به گفته او، جنگ تحمیلی و رویدادهای مرتبط با مقاومت، ابعاد و زوایای متعددی دارند که هنوز در آثار نمایشی به بسیاری از آنها پرداخته نشده است.
دبیر جشنواره بینالمللی تئاتر مقاومت با اشاره به مسئله بودجه در عرصه تئاتر، این موضوع را دغدغه عمومی اهالی این هنر دانست و گفت در شرایطی که میان عرضه و تقاضا در تئاتر تناسب مطلوبی وجود ندارد، حمایت از گروههای نمایشی برای شکلگیری و اجرای آثار اهمیت بیشتری پیدا میکند.
به گفته محمد کاظم تبار، حمایتهای جشنواره با هدف فراهم شدن امکان اجرای نمایشها و کمک به گروهها برای عرضه آثار و دستیابی به درآمد حاصل از فروش انجام میشود.
محمد کاظم تبار با اشاره به تأثیر جنگهای اخیر بر تولیدات نمایشی اظهار کرد که بخش قابل توجهی از آثار این دوره جشنواره به جنگهای دوم و سوم مرتبط است. بر اساس توضیحات دبیر جشنواره، حدود ۷۰ درصد آثار این دوره با این موضوع ارتباط دارند؛ مسئلهای که از نگاه او نشاندهنده شکلگیری دغدغه و تلاش خودجوش هنرمندان برای واکنش به رویدادهای روز است.
وی با بیان اینکه هنرمند دغدغهمند، آثار خود را متناسب با مسائل روز جامعه تولید میکند، پیشبینی کرد که در سالهای آینده آثار بیشتری درباره جنگهای اخیر تولید شود و این آثار از نظر محتوایی و هنری نیز به مرور تقویت و متنوعتر شوند.
محمد کاظم تبار واکنش سریع هنرمندان به رویدادهای روز را نیز قابل توجه دانست و گفت تولید آثاری که در لحظه و بر اساس محتواها و مستندات روز شکل میگیرند، میتواند بخشی از روایت هنری وقایع معاصر را ثبت کند؛ هرچند با گذشت زمان و افزایش اسناد و اطلاعات، امکان پرداخت دقیقتر و عمیقتر به ابعاد مختلف این رویدادها فراهم خواهد شد.
دبیر بیستمین جشنواره بینالمللی تئاتر مقاومت با اشاره به دورههای مختلف جنگ در ایران، تأکید کرد که همه این جنگها در مفهوم دفاع مقدس و مقاومت قابل بررسی هستند. او تفاوتهایی را در نوع و شکل جنگها برشمرد، اما وجه مشترک آنها را مقاومت، ایستادگی و وحدت مردم دانست.
به گفته تبار، تغییر در شیوه و ماهیت جنگها به معنای تغییر در مفهوم تئاتر مقاومت نیست؛ چرا که بستر اصلی تمامی این رویدادها، مقاومت و ایستادگی مردم است.
محمد کاظم تبار همچنین از تولید اثری شامل ۲۵۵ روایت دراماتیک از جنگهای دوم و سوم خبر داد و هدف از این اقدام را ثبت بخشی از تاریخ معاصر و زیست مردم برای استفاده نویسندگان و هنرمندان در سالهای آینده عنوان کرد.
وی تأکید کرد که چنین روایتها و مستنداتی میتوانند بهعنوان منابعی برای تولید آثار نمایشی آینده مورد استفاده قرار گیرند و زمینه را برای شکلگیری آثار غنیتر، دقیقتر و اثرگذارتر فراهم کنند.
بر اساس این رویکرد، انتظار میرود با فاصله گرفتن از فضای واکنش اولیه و افزایش اسناد و روایتهای موجود، در سالهای آینده آثار متنوعتری درباره جنگهای اخیر و ابعاد مختلف آن در عرصه تئاتر تولید شود.
پانتهآ امین
