حبیب سماعی؛ نابغه سنتورنوازی ایران که نوای ماندگارش جاودانه شد
حبیب سماعی یکی از برجستهترین و تأثیرگذارترین استادان سنتورنوازی ایران است که با وجود عمر کوتاه خود، جایگاهی ماندگار در تاریخ موسیقی سنتی ایران به دست آورد. هرچند آثار ضبطشده اندکی از او باقی مانده، اما همان اجراهای محدود نیز گواهی بر نبوغ و خلاقیت بینظیر این هنرمند هستند.
از حبیب سماعی تنها چند صفحه ضبطشده با صدای پروانه، خواننده موسیقی دستگاهی ایران، بر جای مانده که مجموع زمان آنها به یک ساعت هم نمیرسد. تصنیفهایی همچون «ندانمت به حقیقت که در جهان به که مانی» و «شب دراز به امید صبح بیدارم» از جمله آثار شاخصی هستند که بعدها توسط خوانندگان دیگری نیز بازخوانی شدند.
نورعلی برومند درباره هنر او گفته است: «قطعات تکراری هیچگاه در نوازندگی حبیب شنیده نمیشد. سماعی هر بار دستکم سهربع ساعت ساز میزد و در هر اجرا، تازگی، نوآوری و خلاقیتی تازه در نوازندگیاش شنیده میشد.»
حبیب سماعی در تهران متولد شد و از کودکی نزد پدرش، که از نوازندگان برجسته دوره قاجار بود، با موسیقی آشنا شد. او از چهار سالگی آموزش سنتور را آغاز کرد و تا پایان عمر، موسیقی مهمترین بخش زندگیاش باقی ماند.
استعداد چشمگیر سماعی در همان کودکی مورد توجه استادانی چون نایب اسدالله و آقا حسینعلی قرار گرفت؛ استادانی که آیندهای درخشان برای او پیشبینی کردند؛ پیشبینیای که بعدها به حقیقت پیوست.
او همچنین نزد غلامرضا مینباشیان (سالار معزز) با تئوری موسیقی و نتخوانی آشنا شد، هرچند همواره آموزش سینهبهسینه را بر شیوه مکتوب ترجیح میداد.
حبیب سماعی در کنار شغل نظامی، موسیقی را رسالت اصلی خود میدانست. با تشویق ابوالحسن صبا به آموزش سنتور پرداخت و شاگردان برجستهای همچون نورعلی برومند، کیقباد ظفربختیار و مرتضی عبدالرسولی را تربیت کرد که بعدها هر یک از چهرههای شاخص موسیقی ایران شدند.
او همچنین از نخستین نوازندگانی بود که پس از آغاز فعالیت رادیو ایران در سال ۱۳۱۹، صدای سنتور خود را از این رسانه به گوش مردم رساند.
در روایتهای زندگی حبیب سماعی آمده است که او دلبستگی عمیقی به پروانه، خواننده موسیقی دستگاهی ایران، داشت. درگذشت زودهنگام پروانه، اندوهی عمیق بر روحیه این هنرمند بر جای گذاشت و گفته میشود تأثیر زیادی بر زندگی او داشت.
سرانجام حبیب سماعی در ۴۱ سالگی بر اثر ابتلا به ذاتالریه درگذشت و در گورستان ظهیرالدوله تهران، آرامگاه بسیاری از بزرگان هنر و ادب ایران، به خاک سپرده شد.
با وجود آنکه آثار اندکی از این استاد بزرگ باقی مانده است، نام حبیب سماعی همچنان به عنوان یکی از ستونهای اصلی موسیقی ایرانی و سنتورنوازی در تاریخ هنر ایران جاودانه مانده است.
