تحریک عمقی مغز (DBS) چیست و پروژه ایرانی آن در چه مرحله‌ای قرار دارد؟

این فناوری به‌ویژه در درمان بیماری‌هایی مانند پارکینسون، لرزش‌های شدید، دیستونی، صرع مقاوم به درمان، اختلالات حرکتی و در برخی موارد افسردگی و وسواس شدید کاربرد دارد. در بیماران پارکینسونی، DBS می‌تواند به کاهش لرزش، سفتی عضلات و بهبود کنترل حرکتی کمک کند و در بیماران مبتلا به صرع نیز موجب کاهش دفعات و شدت تشنج‌ها می‌شود.

برخلاف روش‌های تخریبی قدیمی، تحریک عمقی مغز ساختار مغز را تخریب نمی‌کند و تنها با تنظیم فعالیت الکتریکی نواحی هدف، عملکرد شبکه‌های عصبی را بهبود می‌بخشد. همچنین امکان تنظیم شدت و پارامترهای تحریک پس از عمل، از مهم‌ترین مزایای این روش درمانی است.

با وجود این مزایا، اجرای DBS نیازمند تجهیزات پیشرفته، جراحی دقیق و انتخاب صحیح بیمار است و به همین دلیل جزو فناوری‌های پیچیده و تخصصی علوم پزشکی محسوب می‌شود.

در همین راستا، پروژه ملی تحریک عمقی مغز در ایران طی حدود ۱۰ سال گذشته در حال اجراست و اکنون به فاز پیش‌بالینی رسیده است. به گفته عطاالله پورعباسی، دبیر ستاد توسعه علوم و فناوری‌های شناختی معاونت علمی، تست‌های اولیه این پروژه روی حیوانات با موفقیت انجام شده و در حال حاضر مرحله کاشت الکترود در مغز میمون در حال انجام است.

وی اعلام کرد در صورت موفقیت این مرحله، پروژه وارد فاز انسانی خواهد شد و هدف‌گذاری انجام‌شده آغاز این مرحله تا سال ۱۴۰۶ است. این پروژه با حمایت معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان ریاست‌جمهوری در حال پیشرفت است و یکی از کلان‌پروژه‌های مهم حوزه علوم شناختی کشور محسوب می‌شود.

بر اساس اعلام مسئولان، سالانه حدود ۲۰۰۰ بیمار در ایران نیازمند درمان با فناوری DBS هستند و توسعه این فناوری می‌تواند تحول بزرگی در درمان بیماری‌های عصبی و کاهش وابستگی به فناوری‌های وارداتی ایجاد کند.

در حال حاضر تنها چند کشور محدود از جمله آمریکا و چین به فناوری تجاری DBS دست یافته‌اند و توسعه این فناوری در ایران می‌تواند کشور را در جمع تولیدکنندگان این فناوری پیشرفته قرار دهد.