فعالیت بدنی؛ راهکاری برای پیشگیری از بیماری‌ها و کاهش هزینه‌های درمان
دکتر مسعود روشنی، محقق علوم پزشکی ورزشی، با تأکید بر نقش فعالیت بدنی در سلامت جسم و روان، آن را راهکاری مؤثر برای پیشگیری از بیماری‌ها و کاهش هزینه‌های درمان می‌داند.
ابوالفضل کشاورز
مسعود روشنی، مدرس فدراسیون‌های ورزشی، استاد دانشگاه و محقق علوم پزشکی ورزشی، با تأکید بر ضرورت گسترش فعالیت‌های بدنی در جامعه گفت: کاهش تحرک در زندگی صنعتی امروز، سلامت انسان را با مخاطره روبه‌رو کرده و هزینه‌های درمان را افزایش داده است. به گفته او، فعالیت بدنی نباید صرفاً اقدامی برای اوقات فراغت تلقی شود، بلکه باید آن را بخشی ضروری از سبک زندگی سالم و راهکاری برای پیشگیری از بیماری‌ها دانست.
فشارخون بالا، کلسترول خون بالا، مصرف ناکافی میوه و سبزی، اضافه‌وزن و چاقی، کم‌تحرکی و مصرف دخانیات و الکل از مهم‌ترین عوامل خطر ابتلا به بیماری‌های غیرواگیر به شمار می‌روند. گسترش شهرنشینی، افزایش ساعات اشتغال، فاصله گرفتن از طبیعت و کمبود فضاها و امکانات تفریحی و ورزشی نیز به کاهش تحرک در جوامع دامن زده است.
فعالیت بدنی به هرگونه حرکت عضلات اسکلتی گفته می‌شود که با مصرف انرژی همراه باشد. این فعالیت‌ها بر اساس شدت به دو گروه متوسط و شدید تقسیم می‌شوند. در فعالیت با شدت متوسط، ضربان قلب و تعداد تنفس افزایش می‌یابد، اما فرد همچنان می‌تواند به‌راحتی صحبت کند. فعالیت‌هایی مانند پیاده‌روی تند از این دسته‌اند.
در فعالیت شدید، تنفس سریع‌تر می‌شود و صحبت کردن به‌راحتی امکان‌پذیر نیست. انتخاب نوع و میزان فعالیت باید با توجه به شرایط جسمانی، سن و توانایی فرد انجام شود. در مجموع، فعالیت بدنی منظم و متناسب با وضعیت جسمانی، یکی از راهکارهای مهم برای حفظ سلامت و کاهش خطر ابتلا به بیماری‌های مزمن است.
روشنی با اشاره به آثار جسمانی فعالیت بدنی اظهار کرد که تحرک منظم می‌تواند به تقویت عضله قلب، بهبود عملکرد دستگاه گردش خون و ارتقای سلامت عمومی کمک کند. فعالیت بدنی با بهبود عوامل خطر قلبی‌عروقی، از جمله فشارخون و چربی خون، در کاهش خطر بیماری‌های قلبی نقش دارد.
از سوی دیگر، تحرک کافی به بهبود حرکات روده و پیشگیری از یبوست کمک می‌کند. فعالیت بدنی همچنین با افزایش مصرف انرژی و حفظ توده عضلانی، در کنترل وزن مؤثر است و می‌تواند با کاهش فشار واردشده بر مفاصل، به بهبود عملکرد حرکتی افراد کمک کند.
این محقق علوم پزشکی ورزشی افزود که فعالیت بدنی منظم در حفظ استحکام استخوان‌ها، کاهش خطر پوکی استخوان، بهبود حساسیت بدن به انسولین و کنترل قند خون نیز نقش دارد. همچنین، حفظ توده عضلانی و توان جسمانی از اهمیت ویژه‌ای در دوران سالمندی برخوردار است و می‌تواند به حفظ استقلال فرد در فعالیت‌های روزمره کمک کند.
روشنی در ادامه به آثار روانی فعالیت بدنی اشاره کرد و گفت که تحرک منظم می‌تواند در کاهش نشانه‌های افسردگی، اضطراب و استرس مؤثر باشد. به گفته او، فعالیت بدنی علاوه بر کمک به افزایش انرژی و احساس رضایت، فرصتی برای فاصله گرفتن از افکار نگران‌کننده و تمرکز بر وضعیت جسمانی فراهم می‌کند.
او با اشاره به تأثیر استرس بر بدن توضیح داد که فشار روانی ممکن است با گرفتگی عضلات گردن و شانه، سردرد، اختلال خواب و برخی مشکلات گوارشی همراه باشد. فعالیت بدنی منظم و متناسب با شرایط فرد می‌تواند به کاهش تنش عضلانی، بهبود کیفیت خواب و افزایش احساس آرامش کمک کند.
از دیگر آثار مثبت تحرک منظم می‌توان به افزایش انرژی روزانه، تقویت اعتمادبه‌نفس، بهبود خلق‌وخو و افزایش توانایی مقابله با چالش‌های زندگی اشاره کرد. با این حال، فعالیت بدنی جایگزین تشخیص و درمان تخصصی اختلالات جسمی یا روانی نیست، بلکه می‌تواند در کنار سایر اقدامات سلامت‌محور نقش حمایتی داشته باشد.
این استاد دانشگاه با تأکید بر ضرورت توجه نهادهای آموزشی، اداری و سازمانی به موضوع تحرک بدنی گفت: فعالیت بدنی نباید به اوقات فراغت محدود شود؛ بلکه باید آن را ابزاری برای حفظ سلامت، پیشگیری از بیماری‌ها و کاهش فشار اقتصادی ناشی از درمان دانست.
روشنی افزود: اگر نظام آموزشی، مدارس، محیط‌های اداری و سازمانی کشور به ترویج ورزش و فعالیت بدنی توجه بیشتری داشته باشند و زمینه دسترسی مردم به امکانات مناسب فراهم شود، می‌توان انتظار داشت بخشی از مشکلات مرتبط با کم‌تحرکی کاهش یابد.
او در پایان ابراز امیدواری کرد که فعالیت بدنی مانند وعده‌های غذایی، به عادتی منظم و پایدار در زندگی مردم تبدیل شود؛ عادتی که نه‌تنها به ارتقای سلامت جسم و روان کمک می‌کند، بلکه می‌تواند در بلندمدت از بخشی از هزینه‌های قابل پیشگیری نظام سلامت نیز بکاهد.
