اقبال لاهوری؛ شاعر پارسی‌گوی مشرق زمین

محمد اقبال لاهوری، شاعر، فیلسوف و متفکر پاکستانی، یکی از چهره‌های برجسته ادبیات فارسی در قرن بیستم است که با سروده‌های خود مفاهیمی همچون خودآگاهی، آزادی، هویت فرهنگی و بیداری ملت‌های شرق را مطرح کرد.

اقبال در ۹ نوامبر ۱۸۷۷ میلادی، برابر با ۱۸ آبان ۱۲۵۶، در شهر سیالکوت در منطقه پنجاب هند بریتانیا (پاکستان امروزی) متولد شد. او تحصیلات خود را در شبه‌قاره هند آغاز کرد و برای ادامه تحصیل به اروپا رفت. اقبال در دانشگاه کمبریج فلسفه خواند و در دانشگاه مونیخ آلمان به درجه دکتری رسید.

با وجود اینکه زبان مادری اقبال اردو بود، علاقه عمیقی به زبان فارسی داشت و بخش مهمی از آثار خود را به این زبان سرود. او از اندیشه‌های مولانا تأثیر فراوان گرفت و در اشعارش به موضوعاتی مانند عزت انسانی، اراده، مسئولیت اجتماعی و ضرورت بیداری جوامع شرقی پرداخت.

از مهم‌ترین آثار فارسی او می‌توان به «اسرار خودی»، «رموز بی‌خودی»، «پیام مشرق»، «زبور عجم» و «جاویدنامه» اشاره کرد. مفهوم خودی از مهم‌ترین محورهای اندیشه اقبال است؛ مفهومی که بر شناخت توانایی‌های انسان، استقلال شخصیت و تلاش برای ساختن آینده تأکید دارد.

ایران و فرهنگ فارسی جایگاه ویژه‌ای در اندیشه اقبال داشتند. او در اشعار خود به ظرفیت‌های فرهنگی و تمدنی شرق و نقش ایران در تحولات جهان توجه نشان می‌داد. نگاه او به تهران را می‌توان در این ابیات مشاهده کرد:

«اگر تهران ژنو مشرق زمین می‌بود

شاید سرنوشت جهان تغییر می‌کرد»

همزمان با زادروز اقبال لاهوری، امروز ۱۸ آبان ۱۴۰۵، از جدیدترین طرح دیوارنگاری میدان جهاد تهران رونمایی شد. در این اثر هنری، ابیاتی از این شاعر پارسی‌گوی درباره جایگاه تهران در جهان شرق به چشم می‌خورد.

اقبال لاهوری سرانجام در ۲۱ آوریل ۱۹۳۸ میلادی در شهر لاهور درگذشت و در نزدیکی مسجد پادشاهی این شهر به خاک سپرده شد. او در پاکستان به‌عنوان شاعر ملی شناخته می‌شود و لقب «شاعر مشرق» را دارد. آثار و اندیشه‌هایش همچنان بخشی از میراث مشترک فرهنگی ایران و شبه‌قاره به شمار می‌روند.

پایگاه خبری بلند آوا