حسین اردکانی: بارش‌های ایران ارتباط مستقیمی با ال‌نینو ندارند
حسین اردکانی منشأ بارندگی‌های اخیر ایران، ارتباط آن‌ها با ال‌نینو، نقش گرمایش جهانی و ضرورت انباره‌سازی سیلاب‌ها را تشریح کرد.
دکتر حسین اردکانی، پیشکسوت هواشناسی ایران، با اشاره به بارندگی‌های اخیر کشور تأکید کرد این سامانه‌ها عمدتاً از منابع رطوبتی دریای مدیترانه، دریای سیاه و دریای سرخ تغذیه می‌شوند و ارتباط مستقیمی با پدیده ال‌نینو ندارند. او همچنین با انتقاد از تحلیل‌های غیرعلمی در شبکه‌های اجتماعی، ضعف زیرساخت‌های ذخیره‌سازی آب و پایین بودن سواد اقلیمی جامعه را از چالش‌های مهم کشور دانست.
اردکانی با اشاره به منشأ سامانه‌های بارشی اخیر توضیح داد این توده‌های هوا از اواسط عرض‌های جغرافیایی و شرق اقیانوس اطلس حرکت می‌کنند. آن‌ها در مسیر عبور از دریای مدیترانه، دریای سیاه و گاه دریای سرخ، رطوبت قابل‌توجهی دریافت می‌کنند و به سمت ایران گسیل می‌شوند.
به گفته این پژوهشگر، تمرکز بارندگی‌ها در غرب ایران به برخورد سامانه‌های جوی با ارتفاعات زاگرس و صعود اجباری توده‌های هوا مربوط است. این فرایند که به بارش اوروگرافیک معروف است، موجب تقویت بارندگی در مناطق کوهستانی می‌شود. دریای خزر نیز با تأمین رطوبت مضاعف، در تشدید بارش‌های مناطق ساحلی نقش دارد.
اردکانی با اشاره به سابقه بارندگی‌های شدید در ایران گفت این سامانه‌ها پدیده‌هایی تازه نیستند و در تاریخ اقلیمی کشور بارها رخ داده‌اند. به گفته او، در سال‌های ۱۳۹۷ و ۱۳۹۸ نیز بارش‌ها و سیلاب‌های گسترده‌تری در خوزستان، مناطق مرکزی و بخش‌های مختلف کشور تجربه شد.
او همچنین به سیل امامزاده داوود در مرداد ۱۴۰۱ و ورود پدیده مانسون به ایران در سال ۱۳۳۵ اشاره کرد و توضیح داد سامانه‌های جوی پرانرژی با حرکت‌های صعودی قوی و رطوبت کافی می‌توانند بارندگی‌های شدید ایجاد کنند.
اردکانی معتقد است گرمایش جهانی می‌تواند در ترکیب با تزریق رطوبت از دریاهای پیرامونی، شدت بارش‌های حدی را افزایش دهد. به گفته او، افزایش دمای هوا ظرفیت نگهداری رطوبت در توده‌های هوا را بیشتر می‌کند و این شرایط می‌تواند به تقویت سامانه‌های بارشی منجر شود.
این پیشکسوت هواشناسی با تأکید بر ضرورت مدیریت منابع آب، ضعف زیرساخت‌های ذخیره‌سازی و انباره‌سازی روان‌آب‌ها را یکی از مشکلات اساسی کشور دانست.
او توضیح داد بخش قابل‌توجهی از سیلاب‌ها بدون بهره‌برداری مناسب از دست می‌روند؛ در حالی که بخشی از این آب‌ها به زمین‌های کشاورزی می‌رسند یا در زمین نفوذ می‌کنند.
به اعتقاد اردکانی، توسعه مخازن، حوضچه‌ها و سازه‌های مناسب برای ذخیره و تصفیه آب، به‌ویژه در مناطق جنوبی، جنوب‌شرقی و کم‌بارش کشور، می‌تواند امکان استفاده از این منابع را برای کشاورزی و حتی شرب فراهم کند.
او با اشاره به ظرفیت بارندگی‌های اخیر برای کمک به تأمین ذخایر آبی تابستان آینده، میزان این کمک را در صورت ذخیره مناسب روان‌آب‌ها حدود ۳۰ تا ۴۰ درصد ارزیابی کرد. با این حال، تأکید داشت تعیین میزان واقعی تأثیر بارندگی‌ها به محاسبات دقیق حوضه‌های آبریز و حجم آب ورودی به سدها نیاز دارد.
اردکانی در بخش دیگری از سخنان خود، ضعف سواد اقلیمی جامعه و انتشار تحلیل‌های غیرتخصصی درباره حرکت ابرها و سامانه‌های بارشی را از چالش‌های جدی اطلاع‌رسانی دانست.
او با انتقاد از عملکرد صداوسیما، بر ضرورت برگزاری میزگردهای تخصصی و تشریح علمی و ساده پدیده‌های جوی پیش از وقوع آن‌ها تأکید کرد. به اعتقاد این پژوهشگر، اطلاع‌رسانی دقیق و به‌موقع می‌تواند از گسترش شایعات، اضطراب عمومی و برداشت‌های نادرست درباره رویدادهای اقلیمی جلوگیری کند.
