معاون علمی رئیسجمهور: رسانه نهاد پنجم در اکوسیستم قدرتبنیان است
معاون علمی رئیسجمهور با تأکید بر نقش راهبردی رسانه در توسعه علم و فناوری، رسانه را نهاد پنجم اکوسیستم قدرتبنیان دانست و گفت: قدرت فناورانه بدون قدرت ارتباطی و قدرت روایی پایدار نخواهد بود.
به نقل از معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانشبنیان ریاستجمهوری، نخستین نشست حسین افشین، معاون علمی رئیسجمهور پس از برگزاری رویداد ملی «معماری نوین حکمرانی علم و فناوری کشور» با اصحاب رسانه، همزمان با روز خبرنگار، ۱۷ مردادماه برگزار شد و به بررسی نقش رسانه در پارادایم قدرتبنیان و آینده علم و فناوری کشور اختصاص داشت.
در ابتدای این نشست، امیر هرمزینژاد، دستیار معاون علمی رئیسجمهور، با تبریک روز خبرنگار، حوزه علم و فناوری را عرصهای پیچیده و چندمحوری توصیف کرد و گفت: خبرنگاری در حوزه علم و فناوری به دلیل گستردگی موضوعات، تخصصی بودن مباحث و ظهور مداوم فناوریهای جدید، از دشوارترین حوزههای خبری است.
وی افزود: فعالیت حرفهای در حوزه خبرنگاری علم و فناوری نیازمند مطالعه مستمر و پیگیری تحولات علمی و فناورانه است و خبرنگاران این حوزه باید دانش خود را بهروز نگه دارند تا بتوانند تحولات پیچیده علمی و فناوری را به زبانی دقیق و قابل فهم برای جامعه روایت کنند.
حسین افشین، معاون علمی رئیسجمهور، در ادامه این نشست به تشریح جایگاه رسانه در تحول سیاست علم و فناوری ایران طی دو دهه اخیر پرداخت و بر اهمیت نقش رسانه در مسیر توسعه و شکلدهی به آینده کشور تأکید کرد.
افشین با اشاره به ارتباط میان قدرت فناورانه و قدرت ارتباطی اظهار کرد: قدرت فناورانه بدون قدرت ارتباطی و قدرت روایی پایدار نخواهد بود.
وی ادامه داد: در پارادایم قدرتبنیان، علم منبع تولید شناخت، فناوری منبع تولید قابلیت و حکمرانی مسئول سازماندهی این قابلیتهاست. در این میان، رسانه نهادی است که معنا، اعتماد، گفتوگوی عمومی و روایت آینده را سازمان میدهد و میتوان آن را نهاد پنجم اکوسیستم قدرتبنیان دانست.
به گفته معاون علمی رئیسجمهور، رقابت کشورها در جهان امروز تنها به تولید فناوری محدود نمیشود، بلکه توانایی شکلدهی به اعتماد اجتماعی، روایت آینده و ادراک عمومی نیز بخشی از قدرت کشورها محسوب میشود.
وی تأکید کرد: فناوری زمانی میتواند به یک قابلیت ملی تبدیل شود که جامعه نسبت به آن شناخت داشته باشد، به مسیر توسعه آن اعتماد کند و امکان مشارکت در تصمیمگیریها و مواجهه با پیامدهای آن را داشته باشد.
افشین نقش رسانه در پارادایم قدرتبنیان را فراتر از بازنمایی رویدادها دانست و گفت: اگر فناوری ابزاری برای شکلدهی به نظمهای اقتصادی، اجتماعی و ژئوپلیتیکی است، رسانه نهادی است که این تحولات را در عرصه عمومی معنا و تفسیر میکند.
وی افزود: رسانه با روایتسازی درباره فناوری، در نحوه درک جامعه از تحولات فناورانه و در نهایت در میزان پذیرش یا عدم پذیرش اجتماعی فناوریها نقش دارد.
معاون علمی رئیسجمهور با اشاره به تحول جایگاه رسانه در دورههای مختلف توسعه علم و فناوری اظهار کرد: در عصر دانشبنیان، وظیفه اصلی رسانه بیشتر بر انتشار و ترویج دانش متمرکز بود؛ در عصر فناوریبنیان، معرفی نوآوریها، شرکتهای فناور و محصولات جدید نیز به این وظایف اضافه شد، اما در پارادایم قدرتبنیان، رسانه به یکی از بازیگران فعال اکوسیستم فناوری و ارکان شکلدهنده قدرت تبدیل شده است.
افشین با تشریح کارکردهای راهبردی رسانه گفت: رسانه تنها وظیفه انتشار خبر را ندارد، بلکه میتواند در آموزش جامعه، ایجاد اعتماد عمومی، اتصال بازیگران زیستبوم علم و فناوری و ارتقای حکمرانی علم و فناوری نقشآفرین باشد.
وی نقش رسانه را در ایجاد ارتباط میان دانشگاه، صنعت، دولت، سرمایهگذاران و جامعه مهم دانست و افزود: رسانه میتواند زمینه گفتوگو، شناخت متقابل و همکاری میان این بازیگران را فراهم کند.
معاون علمی رئیسجمهور همچنین ارتقای سواد علم و فناوری را از دیگر وظایف مهم رسانه عنوان کرد و گفت: فاصله میان دانش تخصصی و جامعه زمانی کاهش مییابد که مفاهیم پیچیده علمی و فناورانه به زبانی دقیق، ساده و قابل فهم برای عموم ارائه شوند.
به گفته وی، رسانه میتواند با ارائه تصویری واقعبینانه از فرصتها و مخاطرات فناوری، به افزایش آگاهی عمومی و شکلگیری نگاه دقیقتر جامعه نسبت به تحولات علمی و فناورانه کمک کند.
افشین با اشاره به نقش رسانه در روایت آینده گفت: رسانه میتواند با ترسیم افقهای علمی و فناورانه کشور، فناوری را به بخشی از روایت توسعه و پیشرفت ملی تبدیل کند.
وی افزود: نوع روایت رسانه از آینده بر نگاه جامعه به ظرفیتهای کشور و حتی میزان مشارکت مردم در مسیر توسعه اثرگذار است.
معاون علمی رئیسجمهور همچنین حکمرانی فناوری را فراتر از قانونگذاری، سرمایهگذاری و توسعه زیرساخت دانست و اظهار کرد: حکمرانی فناوری مجموعهای از سازوکارهاست که مشخص میکند چه فناوریهایی توسعه پیدا کنند، منابع چگونه تخصیص یابند، منافع و مخاطرات چگونه مدیریت شوند و جامعه چگونه در این فرآیند مشارکت کند.
افشین تأکید کرد: فناوری زمانی میتواند به یک قابلیت ملی تبدیل شود که جامعه نسبت به آن آگاهی و اعتماد داشته باشد، امکان مشارکت در فرآیندهای مرتبط با فناوری فراهم باشد و مسئولیتپذیری در قبال پیامدهای فناوری مورد توجه قرار گیرد.
وی رسانه را حلقه اتصال میان نظام علم، نظام سیاست و جامعه دانست و گفت: رسانه میتواند زمینه شکلگیری گفتوگویی ملی درباره فناوری را فراهم کند.
معاون علمی رئیسجمهور با توصیف رسانه به عنوان یکی از زیرساختهای نرم قدرت فناورانه کشور افزود: قدرت فناورانه تنها بر پایه آزمایشگاه، سرمایه و صنعت شکل نمیگیرد. دانشگاه دانش تولید میکند، صنعت فناوری را توسعه میدهد و دولت جهتگیریهای راهبردی را مشخص میکند؛ اما رسانه با تولید معنا، اعتماد، روایت و گفتوگوی عمومی، زمینه شکلگیری مشروعیت، هماهنگی اجتماعی و قدرت نرم فناوری را فراهم میکند.
افشین در بخش دیگری از سخنان خود به تحول منطق علم و فناوری از «دانش» به «فناوری» و سپس «قدرت» اشاره کرد.
وی گفت: در منطق دانشبنیان، هدف اصلی تولید شناخت است و دانشگاه مهمترین نهاد این فرآیند به شمار میرود. در این مرحله، تولید دانش، مقاله، پژوهش و سرمایه انسانی اهمیت دارد.
معاون علمی رئیسجمهور ادامه داد: در منطق فناوریبنیان، تمرکز بر کاربرد دانش قرار میگیرد و زیستبوم نوآوری، محصول، صنعت و بازار اهمیت بیشتری پیدا میکنند.
وی افزود: در پارادایم قدرتبنیان، هدف تنها تولید دانش یا فناوری نیست، بلکه حکمرانی، شکلدهی به آینده و ساخت قابلیتهای راهبردی کشور دنبال میشود؛ قابلیتی که از تعامل دانشگاه، صنعت، دولت، رسانه و جامعه شکل میگیرد.
معاون علمی رئیسجمهور در جمعبندی سخنان خود خاطرنشان کرد: در پارادایم قدرتبنیان، خروجی علم و فناوری میتواند در قالب زیرساخت، پلتفرم، استاندارد، شبکه و سایر قابلیتهای راهبردی ظهور کند.
وی تأکید کرد: رسانه نهاد تولید معنا در اکوسیستم دانشبنیان است؛ نهادی که دانش را به اعتماد، فناوری را به پذیرش اجتماعی و نوآوری را به قدرت و قابلیت ملی تبدیل میکند.
این نشست در ادامه با گفتوگو و تبادل نظر میان معاون علمی رئیسجمهور و اصحاب رسانه درباره توسعه علم و فناوری، حکمرانی فناورانه، نقش رسانه و آینده زیستبوم نوآوری کشور دنبال شد.
